Er is er één jarig, hoera! Hoera!

20 jaar Catan in Nederland en België

Leestijd: 5 minuten | Geschreven door Eduard van Bruggenum

Het kan verkeren. Het ene moment installeer je blokjesbeugels bij de lokale jeugd en het andere moment heb je het meest invloedrijke bordspel van de laatste 30 jaar gemaakt. Het overkwam Klaus Teuber. Deze Duitse orthodontist ontwierp in zijn vrije tijd bordspellen. Nadat een paar spellen van zijn hand waren uitgebracht (met wisselend succes), schoot hij in 1995 raak. Het spel Die Siedler von Catan kwam in dat jaar uit.

20 jaar Catan in Nederland

Het jonge spellenbedrijfje 999 Games trok de grote schoenen aan en legde zich toe op het uitgeven van Catan. Een enorme uitdaging voor deze kleine speler, want om het te mogen uitgeven moest er namelijk voor grote aantallen worden getekend.

Catan verovert Nederland

Als nieuwe speler in de bordspellenwereld was het dus flink aanpoten. Maar met het eerdere succes in Duitsland en de bescheiden reputatie die het al bij ons begon te krijgen, moest het bijna wel goed komen. En zo geschiedde. In mei 1998 kwam het spel als De Kolonisten van Catan uit en net als in Duitsland was het hier een succes en ging het razendsnel. De beloofde aantallen werden in rap tempo gehaald. Hetzelfde jaar kwam de uitbreiding voor 5 en 6 spelers, waarna vrij snel “De Zeevaarders” en “Steden & Ridders” volgden. In 1999 won het bovendien de prijs voor Speelgoed van het Jaar en het zeshoekige eiland was toen al niet meer van de speeltafels weg te denken.

Zelf herinner ik me nog goed mijn eerste kennismaking met Catan op dat ene verregende zeilweekje in Friesland in 2001. Iemand had het voor mij toen nog onbekende spel meegenomen. Geen van ons had het nog gespeeld, maar gelukkig waren de regels goed te begrijpen. Na een marathonsessie Catan zijn we de dag daarna meteen naar Leeuwarden getuft om De Zeevaarders en Steden & Ridders te kopen. Het klaarde later die week nog wel op, maar we hebben niet veel meer van de Friese meren gezien.

Catan speelbord

Gateway

Catan is dus een mijlpaal geweest in de geschiedenis van 999 Games. Maar buiten dat is het spel ook zeer belangrijk geweest voor de populariteit van bordspellen in het algemeen. Want dat Catan een enorme reputatie heeft, staat buiten kijf. In bordspellenjargon wordt Catan vaak een Gateway Game genoemd. Misschien heb je die term zelfs ooit al eens voorbij zien komen. Een goede Nederlandse term zou trendsetter of instapspel zijn. Voor velen is Catan namelijk het eerste spel dat ze spelen voordat ze inzien hoe fantastisch bordspellen zijn. Vraag maar eens rond welke bordspellen mensen als eerste speelden voordat het echt een hobby werd. De kans is groot dat de naam van Catan valt.

Designer game

Maar waarom worden mensen nou zo gegrepen door Catan? Wat maakt het speciaal? Voor velen is het die eerste vernieuwende ervaring met een zogeheten “designer game” (ook wel “eurogame” of “German game” genoemd). Deze categorie is niet altijd even strak gedefinieerd maar bevat vaak in ieder geval een of meer van de volgende kenmerken:

Strategie speelt een grotere rol dan geluk. Dat hoeft niet te betekenen dat er bijvoorbeeld nooit dobbelstenen bij zitten, maar er komt altijd enige vorm van tactiek of bluf bij kijken. Leuke bijkomstigheid is dat veel van deze spellen dus zowel gespeeld worden door spelfanaten als door minder ervaren spelers.

De spellen hebben een kortere speelduur, meestal is een potje wel in 1 uur klaar en zelden duurt het langer dan 2 uur.

Het spel kent geen afvallers (alle spelers doen tot het einde mee). Hierdoor wordt de overwinning ook vaak bepaald door het tellen van overwinningspunten.

Voorheen werden deze spellen vooral in Europa en dan met name in Duitsland gemaakt. Inmiddels is deze geografische afbakening veel minder strikt.

Bij designer games staat de naam van de auteur prominent op de doos.

Zoals je ziet voldoet Catan aan al deze kenmerken en is daarom bij uitstek een designer game te noemen. Het speelbord dat steeds verandert en de makkelijk te leren regels plus het feit dat je niet probeert je tegenstanders uit te schakelen, maar elkaar juist nodig hebt bij het handelen, bieden een speelervaring die naar meer smaakt.

Uitbreidingen van Catan

Uitbreidingen

Hierboven vielen al kort de namen De Zeevaarders en Steden & Ridders. Deze eerste twee uitbreidingen zijn bij de meeste Catan-spelers ook niet meer weg te denken. Zelf speel ik eigenlijk nog maar zelden puur en alleen het bassispel en zie ik Steden & Ridders als een essentiële uitbreiding.

Al die uitbreidingen vallen ook goed te combineren, maar je moet wel even weten welke set waarbij hoort. Hiervoor hebben we een handig overzicht, het Catanogram, voor je ontwikkeld.

Download het Catanogram

Uitbreidingen van Catan

Catan’s not so extreme makeover

In 2012 kreeg het spel een nieuwe look & feel. Met vernieuwd artwork, een spelrand waarmee de tegels nu vastliggen en het vervangen van de houten speelstukken door gedetailleerdere plastic stukken, ziet het er allemaal iets frisser uit. Maar los van dat is het nog steeds het oude, vertrouwde Catan.

Speelstukken van Catan

En de zon schijnt nog altijd over het eiland

Catan is nog altijd onverminderd populair. Dat zie je ook aan alle nieuwe versies en edities die nog steeds uitkomen. Dit jaar alleen al heeft 999 Games drie nieuwe versies uitgebracht: de 20-jarige jubileum Big Box, A Game of Thrones Catan en (de nog niet verschenen) Catan: de opkomst van de Inca’s. Ieder jaar zijn alle nationale kampioenschappen en het WK drukbezocht. Vorig jaar hebben wij zelfs nog in Rotterdam het wereldrecord Catan spelen behaald: de grootste pot Catan ooit werd daar gespeeld, maar liefst 1096 spelers speelden één potje. Bovendien is er ook een levendige digitale variant, Catan Universe, waarmee je vanaf je computer, telefoon of tablet met Catanners over de hele wereld kan spelen.

Na 20 jaar is Catan zonder twijfel een klassieker te noemen, die een plekje heeft verdiend in het Pantheon van de grootste bordspellen aller tijden.

Bezoek onze nieuwe Catan website

Om het 20-jarig bestaan van Catan in Nederland te vieren, hebben wij een compleet nieuwe Catan-omgeving gelanceerd. Hier vind je alles wat je wil weten over Catan, van het ontstaan van dit spel tot speltips en een gedetailleerde omschrijving van alle spellen.

Bezoek Catan

De nieuwe Catan website

Over de schrijver

Hoi! Ik ben Eduard, 33 jaar oud uit Amsterdam. Starend in mijn goedgevulde spellenkist, een essentieel onderdeel van ieder gelukkig huishouden, zag ik het licht en maakte een carrièreswitch naar de wereld van bordspellen. Sinds de zomer van 2018 werk ik daarom op de marketingafdeling van 999 games. Dat had ik veel eerder moeten doen.

Veel lees- en speelplezier!

Bekijk ook alle andere blogs!